FĀRI’IRA’A

TE PERETITENI E RAVE RAHI MAU FA’ATEREHAU  TEREHI’O I PAPARA

Ua tupu te ‘Āpo’ora’a a te mau fa’aterehau, i te mahana toru ra, i te Peretitenira’a no Porinetia farani.

 

 

 

« Te fa'a'api ra te fa'aterera'a 'ohipa a te hau » : parau ha'apapa no te mahana no te 15 no novema

 

« Te fa'aterera'a 'ohipa a te hau te Hepetoma no te Fa'a'apira'a a te Hau, fa'anahora'a mana na te hau no te fa'arava'i i te mau fa'anahora'a terera'a 'ohipa fa'a'apihia a te mau terera'a 'ohipa a te hau, ma te autaipe e te Tomiterera'a Teite e te mau 'Oire, o tei tupu na mai te 14 e tae mai i te 20 no novema 2 016.

 

Te fa'a'apira'a terera'a 'ohipa a te hau, mea na roto ia i te mau terera'a 'ohipa 'api e na roto i te mau fa'anahora'a 'ohie a'e e te hotu a'e no te feia fa'a'ohipa, na roto ihoa ra i te fa'ahotura'a i te mau terera'a 'ohipa roro uira o te fa'aitoito nei ia fa'a'apihia te terera'a 'ohipa a te hau. Ua riro teie pitira'a no e fa'anahora'a aramoana ei tumu no te tu'ura'a mai i te vahi maramarama i te mau tapura 'ohipa fa'a'apihia o tei fa'a'ohipahia mai na i roto i te terera'a 'ohipa a te hau no Porinetia farani i te 2 016 ra.

 

No reira, te mahana 'uputa matara « te fa'a'api nei te terera'a 'ohipa a te hau porinetia », no te huira'atira e te mau rave 'ohipa a te hau, ua tupa na ia i te 15 ra no novema i ma'iri a'e nei i roto i te mau piha 'ohipara'a no te Peretitenira'a. Ua riro na te reira ei rave'a no te 'itera'a i te mau fa'a'apira'a rau e te faufa'a. E nehenehe te mau vauvaura'a ha'amaramaramara'a e 'iteahia i ni'a i te tahua we :  www.innovation-publique.pf.

 

Hau atu i te 300 rahira'a ta'ata o tei tae atu i roto i te reira fa'anahora' a, o tei fa'ata'iruru mai hau atu i te 30 rahira'a ta'ata, ma te 'amui ato'a mai i te tino e te mau rave 'ohipa i ni'a i te mau pa'epa'e fa'afa'a' itera'a. Ua faufa'ahia taua fa'anahora'a ra na roto i te taerahira' a mai to roto i te unuma e na roto i te mau 'aitauira'a hau atu i te 'amu i roto i te mau fa'a' ite' itera'a tata'itahi, tapa'o no te ha'afaufa'ara'ahia mai te parau no te fa'a'apira'a i te terera'a 'ohipa a te hau.

 

Ma te fa'ataere 'ore, ua nehenehe te mau pa'epa'e ha'amaramaramara'a i raro a'e i te fare 'ie rahi e ha'amaramarama i te ta'ata tata'itahi. Ua riro ato'a te reira hepetoma ei mea faufa'a no to te mau ta'amotu 'inaha ua 'amui ato'a mai to Tuha'apae ma e to Matuita ma no te fa'a'ite'ite i mua i te naho'a huira'atira i te mau fa'anahora'a tapura 'ohipa fa'a'apihia ( vauvaura'a i te mau fa'anahora'a FENUA, OTIA, 'uputa rorouira porinetia...)

I te hopera'a taua hepetoma ra, ua ravehia mai te ho'e uiuira'a mana'o e ua mauruuruhia anei e te ta'ata, i rotopu i te mau tino o tei tae atu e i te feia fa'atere tapura 'ohipa. Ua fa'a'ite mai te reira titorotorora'a i te 'ana'anatae o te huira'atira e o te mau ti'a no roto i te piha 'ohipa a te hau no te fa'ahotura'a i te rorouira. No te manuira'a rahi i tupu mai i roto i taua mahana ra, ua oti a'e na i te tapurahia ho'e fa'anahora'a 'api o te tupu atu i te mahana piti 17 no 'atopa 2 017.

 

 

Fa'atauira'a i te mau titaura'a 'ea 'aua'animara no te fa'ahaerera'a mai i te mau manumanu no te fa'a'apura'a

 

Te mau titaura'a 'ea 'aua'animara e fa'a'ohipahia no te fa'ahaerera'a mai i te mau manumanu no te mau fa'a'apura'a, ua fa'atauihia te reira e te 'Apo'ora'a a te mau Fa'aterehau, ia nehenehe i te SDR (Piha Toro'a no te Fa'a 'apura'a) e fa'atupu i te mau tamatamatara'a i roto i te tuha'a no te 'arora'a i te ra'o 'uo'uo  (Bemisia tabaci).

 

O te reira te matameha'i no te mau manumanu 'ino roa a'e o te fa'a'ino rahi nei i te mau fa'a' apura'a rarahi no te mau ma'a tiare (tomati, totoma, pota tiare (choux), pipi roroa) e o te reira ato' a te manumanu 'ino roa a'e no te ma'i o te mau tomati a piti matahiti i teie nei, te tirotiro no te mau rau'ere re'are'a hoho'a taipuy e aore ia Tirata. Na roto i te reira fa'atauira'a, e nehenehe ia e fa'ahaere mai na 'Auteraria i te manu patia na'ina'i  (Eretmocerus hayati) no te 'amuira'a i roto i te 'aro tinai piorotiara'a ra'a i taua tirotiro ra.

 

 

Horo'ara'a i te mau tuha'a fenua fa'a' apura' a i Moorea e i Raiatea

 

Ua fa'ati'a ato'ahia te horo'a tarahura'a i te mau tuha'a fenua fa'a'apura'a, i roto i te pu nohora'a no 'Opunohu, ite pae 'aui no te tahora i Mo'orea, e i Fa'aroa, i Ra'iatea. E horo'a tarahuhia te reira mau tuha'a fenua, ia au i te mau fa'aturera'a i fa'aotihia i roto i te puta no te mau uta'a no ni'a iho i te mau pu nohora'a, no te ho'e pu'etau roara'a e 9 matahiti, ha'amata i te tai'o mai te taime atu e tu'urimahia te parau fa'aaura'a.

 

 

Mau fa'aturera'a no te fa'a'ohipara'a i te Ture 'Ai'a no ni'a i te mau Niura'a

 

Ua vauvau mai na te Mono-Peretiteni i te 'atete 2 016 ra i te ho'e Ture 'Ai'a o te ha'amana ra i te papature mana ha'avara'a e fa'atutera'a o te mau Niura'a e tano na Porinetia farani ana'e iho. Te fa o te horo'ara'a ia na Porinetia farani, o te mau ra i te mana no te reira tuha'a, i te ho'e papature na na iho no te mau « Niura'a porinetia », ia nehenehe ia ratou ia para'u i te mau 'afata faufa'a moni  unuma e vaira no te paturu faufa'a moni i te mau tapura 'ohipa no te maita'i o te ta'ato'ara'a e tae noa'tu i te mau tareni totiare, no te ta'ere, no te mau ha'apiira'a, no te mau 'aua natura e aore ia no te mau 'oire e na roto i te reira, te haerera'a mai e fa'ahaere atu a i te tapura 'ohipa a te hau.

 

No te reira, e 'iteahia e te fa'a'ite maira te IEOM (Pu no te Hamanira'a Moni no te Aramoana) e te mau numera moni hi'opo'ahia i roto i te mau faremoni i te fenua nei, ua naho fa'ahou mai ratou i te hope'a no 2 015 ra i ni'a i te faito 176 miria toata farane toata, o tei riro mai te ho'e punavai papu e ti'a ia fa'a'ohipahia no te paturu i te mau Niura'a porinetia no mua nei. 'Iritihia mai i te taime ho'e no te mau Niura'a e no te mau '(Afata paturura'a no Farani, ua ha'amauhia mai te reira papature ma te ha'afaufa'a ato'ahia mai te fa'a'ohiera'a e te fa'ahotura'a.

No reira, no ni'a i te hi'opo'ara'a a te hau i te Niura'a, e tareni faufa'a rahi o ta te DGAE (Fa'aterera'a Rahi no te mau 'Ohipa Fa'arava'ira'a Faufa'a) e mau ra i roto anei i te ha'amaura'a e aore ra i te tapura 'ohipa a te Niura'a. No te reira, e mea ti'a ia ha'apapuhia ta'na mau tareni.

 

Te DAF (Fa'aterera'a Rahi no te mau 'Ohipa Fenua) e te DICP (Fa'aterera'a no te mau Tutera'a e no te mau fa'atutera'a a te hau) e 'ohipa ia ratou, no te fa'arahi e no te ti'a'au i te mau faufa'a o te mau tute o ta te mau ta'ata horo'a e nehenehe e fana'o atu o te mau ra i te ho'e ti'ara'a tute no te tute i ni'a i te mau tareni fa'a'ohipara'a e aore ra i te tute i ni'a i te mau totaiete. E mea faufa'a, i reira, ia fa'aotihia te mau titaura'a na roto i te reira e 'ohipa ai te reira mau piha toro'a.

 

Hau atu i te reira, ua fa'ata'a e ia ma'itihia ho'e rima rave 'ohipa a te hau no te paruru i te mau maita'i a Porinetia farani i roto i te 'Apo'ora'a Fa'atere o te mau huru Niura'a ato'a no te maita'i na roto i te reira e 'aufau ai te Fenua i te mau faufa'a a te hau e aore ia te horo'ara'a i te mau faufa'a fenua o te hau. E mau ia te reira rave 'ohipa i te mana o te tomitera o te 'Apo'ora'ahau o te titauhia ia ha'apapuhia atu i mua nei ta'na papature.

 

E te hope'a roa, e turu'i te hi'opo'ara'a i te tapura 'ohipa a te Niura'a i ni'a i te mau tomitera no te mau numera faufa'a moni o te titauhia, i te tahi mau taime, ia ha'apapu i te mau numera moni e ia fa'ahaere i te mau tareni fa'aarara'a ia tupu noa mai te mau hape. Te fa'aotira'a mana, o tei vauvauhia mai e te Mono-Peretiteni e o tei ha'amanahia e te 'Apo'ora'a a te mau Fa'aterehau, ta'na fa o te horo'ara'a mai ia i te mau ha'apapura'a no te mau parau tumu tata'i tahi, a nehenehe atuai i te mau Niura'a porinetia ia hotu ma te 'ahune maita'i.

 

 

Parau ha'apapa no te Tata'ura'a 2016 e tarenara'a i te mau tata'ura'a no te pu'etau 2017-2018

 

Na roto i te tauto'oira'a no te horo'a i te mau ti'ara'a toro'a 'ohipa na te hau no Porinetia farani, o te vai tahataha noa nei e aore ra, o te vai matara mai i mua iti noa nei, i te tetepa 2 015 ra, ua fa'ataehia'tu na ho'e rata ha'a'ati na tera e 59 mau pu e o mai (45 mau piha toro'a e 14 mau pu fare ha'apiira'a na te hau) o tei tapae mai i roto i te tu'ura'a mana'o no te tarena i te mau tata'ura'a e fa'atupuhia i roto i te pu'etau 2016-2018, ma te ha'afaufa'a na mua roa i te mau ti'ara'a o te mau fa'atere (mau faito A e B) à tei pahono rahi mai i te mau hia'aira'a e titauhia ra  (piri i te 74% no te mau ti'ara'a e hina'arohia ra e tata'u).

 

I te 2016 ra, tera mau tata'ura'a e 6 i fa'anahohia na no te fa'atupu ia au i te tapurara'a 'ohipa no 2016-2018, ua 'iritihia na ia na te ta'ato'ara'a, no te feia fa'atere ti'ara'a 'ohipa i muri nei : 13 ti'ara'a matara no te mau mono fa'atere ha'apiira'a, 6 ti'ara'a matara no te mau tino piorotia, taote 'animara, taote ho'ora'au ma'i, taote niho e 'iriti niho, 43 ti'ara'a matara i te mau 'aivana'a teitei, 61 ti'ara'a matara i te mau tuati ma'i no te faito B, 35 ti'ara'a matara no te mau ta'ote 'ihi rapa'au ma'i, e 95 ti'ara'a matara i te mau rave 'ohipa na te hau.

Ta'a-è noa'tu te tata'ura'a no te rave 'ohipa na te hau, o te matara te mau tapa'opa'ora'a i'oa i roto i te ta'ato'ara'a no te 'ava'e tenuare, te mau numera no te mau tata'ura'a o tei matara na i te 2 016 ra, ua fa'a'itehia atu na ia. Ia 'amuihia, no tera e 6 mau tata'ura'a, e 253 mau ti'ara'a o tei 'iritihia atu na. Te rahira'a feia tata'u no na tata'ura'a matamua e 5, e 975 ia. E mea ti'a ato'a ra ia fa'a'itehia'tu, e te vaira te mau tuha'a, e mea iti mai te rahira'a feia tata'u i te rahirta'a ti'ara'a i 'iriti matarahia.

 

Te tarena no te mau tata'ura'a no te matahiti 2 017 ua ha'amauhia ia te reira mai teie i mri nei : mau vahine fa'afanau (6 ti'ara'a i hina'arohia na i te 2015), rave 'ohipa 'ihi rapa'au ma'i e 'ihi rave'a B (19  ti'ara'a i hina'arohia na i te 2015), mau rave 'ohipa no te fa'aoraorara'a  (13  ti'ara'a i hina'arohia na i te  2015), mau tuati ma'i faito A (19 ti'ara'a i hina'arohia na i te  2015), rave 'ohipa fare ma'i  (65 ti'ara'a i hina'arohia na i te 2015), fa'aa'o no te mau tareni fa'a'eta'etara'a tino e no te mau tu'aro  (1 ti'ara'a ti'ara'a i hina'arohia na i te 2015), fa'afa'o no te ha'apiira'a rahu'a (5 ti'ara'a i hina'arohia na i te 2015), tauturu ha'apiira'a rahu'a  (4 ti'ara'a i hina'arohia na i te 2015), mau mono tauturu ha'apiira'a rahu'a  (6 ti'ara'a i hina'arohia na i te 2015), papa'i ve'a(100 ti'ara'a i hina'arohia na i te 2015).

 

Te tarena no te mau tata'ura'a no te matahiti 2 018 o teie ia i muri nei :  mau 'orometua ha'apii i te mau tapura 'ohipa fa'aeta'etara'a tino e no te mau tu'aro (3 ti'ara'a i hina'arohia na i te 2015 2015), feia fa'atere no te 'ea (5 ti'ara'a i hina'arohia na i te 2015), fa'aa'o totiare-ha'apiira'a  (5 ti'ara'a i hina'arohia na i te 2015 2015), feia fa'aineine no te ha'apiira'a toro'a  (18 ti'ara'a i hina'arohia na i te 2015 2015), 'orometua no te ha'apiira'a toro'a  (35 ti'ara'a i hina'arohia na i te 2015 2015), mau 'ihi rave'a 'aravihi (35 ti'ara'a i hina'arohia na i te 2015). 

 

 

Fa'ahaerera'a i te matutura'a e roa'a ai te te 'eto-ha'apapura'a MSC no ni'a i te tautaira'a 'anave roa fa'ihia i te matau i ni'a i to'na roara'a i te 'a'ahi i Porinetia farani

 

Te 'opuara'a no te eto-ha'apapura'a no ni'a i te tautaira'a porinetia 'anave roa fa'ihia i te matau i ni'a i to'na roara'a, ua 'opuahia mai na ia e te Haufenua i te matahiti 2 009 ra no te pahono i te anira'a e tupu noa maira i te rahira'a no te mau hotu ha'apapuhia no te pu'etau maoro i roto i te tuha'a no te  mau hotu o te rava'aira'a. E nehenehe te reira ha'apapura'a, i roto e vetahi è atu a, e paturu papu i te fa'atumu papu i te fa'ahotura'a pu'etau maoro i te mau punavai moana porinetia, ite poiherera'a i te 'arutaimareva e tae noa'tu i te ha'afaufa'ara'a i te mau hotu no te rava'aira'a i te fenua nei. 

 

No te pahono i taua faufa'a ra, ua fa'auta te ma'itira'a a te 'etorapera i ni'a i te ha'apapura'a 'Apo'ora'a 'Ihihoropahi Moana (MSC) o te pahono, i roto i te mau 'etorapera ato'a e vaira, ma te ta'ato'ara'a i te mau titaura'a a te Hau 'Amui no te Ma'a tama'a e no te Fa'a'apura'a (FAO).

 

I te 'ava'e me 2010, ua ha'apapu mai te ho'e tuatapapara'a hou-matutura'a e te tuha'a no te rava'aira'a porinetia 'anave roa fa'ihia i te matau i ni'a i to'na roara'a, e nehenehe roa ta'na e roa'a mai te mau pea ato'a ia roa'a mai ta'na ha'apapura'a no e to'opiti huru, te 'a'ahi teremona e te 'a'ahi tari'a re'are'a, o te roa'ahia no raua ana'e e 90 % no te mau tapiho'ora'a na te ara a te fenua nei. Na roto i taua mau pu'ohura'a o te fa'atupu mai i te itoito, ua nehenehe na roto i te ho'e 'iritira'a matete no 2 016 ra, e nominohia mai te Pu Matutura'a no te Ha'amanara'a (OEC) TAIETE HA'APAPURA'A ME ei fa'atere 'ohipa no taua 'opuara'a ra no te titorotoro e no te hamanira'a i te pu'eparau  ha'apapura'a na Porinetia farani.

 

I te 13 no titema i ma'iri, ua fa'aara mana mai na te TAIETE HA'APAPURA'A ME i te ha'amatara'a no te matutura'a hope no te 'a'ahi teremona ('a'ahi 'uo'uo = Thunnus alalunga) e te 'a'ahi tari'a re'are'a (Thunnus albacares) no te tuha'a rava'aira'a 'anave roa fa'ihia i te matau i ni'a i to'na roara'a, i ni'a i te tahua natirara a te MSC. E mape'ehia te reira fa'aarara'a e te ho'e tuatapapara'a i roto i te hamanira'a i taua mau mauha'a rava'aira'a 'anave roa fa'ihia i te matau i ni'a i to'na roara'a, i roto i te 'ava'e tenuare. Ia oti te reira uiuira'a, e toe ia i te OEC taere roa i te 'ava'e mati 2 018 no te fa'aho'i atu i ta'na parau ha'apapa hope'a e te fa'aotira'a e ua ma'itihia mai anei te rava'aira'a 'anave roa fa'ihia i te matau i ni'a i to'na roara'a, no te horo'ara'ahia mai na'na taua          'etorapera ra.

 

 

Fenua pu 'ohipa hamanira'a tauiha'a : titaura'a fa'aarara'a i te INPI no te faufa'a o te mau 'Oire no Porinetia farani

 

Ua horo'a te ture 'avei'a no ni'a i te papature 'otonomi i roto ia Porinetia farani i te mana no te ti'ara'a mana no te faufa'a 'ihi maramarama, mana o ta'na i mau mai na i te matahiti 2 013 ra na roto i te fa'a'ohipara'a mai i te ti'ara'a e mana ra e na roto i te ha'amaura'a mai e piti taua fa'aturera'a parauhia no te mata'itera'a e no te fa'arava'ira'a.

Na roto i te tauto'ora'a no te ho'e ha'ara'a hou-'ohipaora e patura'a o tei arata'ihia mai e te Haufenua i te pae no te fatura'a i te ti'ara'a o te taiete pu hamanira'a tauiha'a, ua hina'aro te 'Apo'ora'ahau e fa'aara i te mau 'Oire ato'a no Porinetia farani e te vaira e piti nau fa'aturera'a o te nehenehe e fa'a'ohipahia i piha'iiho i te INPI, o te titau ia fa'arava'ihia  te parurura'a i te mau i'oa o e mau 'Oire no te fenua nei.

 

E mau fa'aturera'a fa'aarara'a e no te pato'ira'a te reira, o tei vai matara mai, mai te piti maira o te ono 'ava'e no te matahiti 2 015, e mea matara i te mau 'Oire ato'a no te fenua nei. No te mau huru ha'amaramaramara'a ato'a no ni'a i te reira parau, a fafa noa'tu i te DGAE, na na e ti'a'au ra i te faufa'a fenua o te pu ohipa hamanira'a tauiha'a.

 

 

'Initi no te mau moniho'o : ua vai ha'uti 'ore i roto i te matahiti 2016

 

I te titema 2016, ua mara'a te 'initi no te mau moniho'o o te 'aimamaura'a i ni'a 1,2 % e ua vai noa i ni'a i te 08,02. Ua mara'a 'oia na roto i te mara'ara'a pu'etau o te mau moniho'o o te mau Utara'a na ni'a i te manureva  (+ 21,3 %).

 

I roto i te matahiti 2016, ua mara'a te 'initi rahi i ni'a i te 0,2. Te topara'a o te mau moniho'o i te matahiti i ma'iri i roto i te mau tuha'a no te mau Utara'a e no te Nohora'a, no te pape, no te mahu auahi, no te uira e no te tahi atu mau 'arahu, na te reira i tuira'i rii i te mau moniho'o o te mau hotu ma'a tama'a.

 

Ua mara'a te 'initi o te ravera'a 'ohipa i ni'a i te 0,7 % i te titema 2016 ra. Ua mara'a 'oia i ni'a i te 0,2 % i roto i taua matahiti ra. Ta'a-è noa'tu te mau utara'a na ni'a i te manureva na te ara, ua mara'a te 'initi rahi i ni'a i te 0,4 % i te titema ra 2016 (+ 0,3 % i ni'a 12 'ava'e).

 

 

Hi'ora' a i ni'a i te 'initi o te BTP

 

I te titema 2016 ra, ua mara'a te 'initi o te mau Patura'a fare e o te mau 'Ohipa rarahi a te Hau (BTP i ni'a i te 0,2 %. Ua natihia te reira mara'ara'a i ni'a iho i te mau mara'ara'a o te mau moniho'o o te mau matereia uira e o te mau terera'a 'ohipa. Ua mara'a te 'initi o te Patura'a fare e o te mau 'Ohipa rarahi ho'e huru faito.

 

I roto i te Patura'a fare, ua mara'a te 'initi no te 'Ohipa Rahi i ni'a i te 0,2 %, to te piti o te 'Ohipa i ni'a i te  0,3 %. I roto i te mau 'Ohipa rarahi, ua mara'a te mau 'initi no te Teni Tivira e no te mau Tapura 'Ohipa 'Aravihi i ni'a i te 0,2 %. I roto 12 'ava'e, ua topa te 'initi rahi o te BTP 1,5 % ; ua topa te 'initi o te mau 'Ohipa rarahi e 4,1 % e to te Patura'a fare, ua mara'a ia i ni'a i te 0,7 %.

 

I te titema 2016 ra, ua vai ha'uti 'ore noa te mau 'initi o te Tia'ira'a, o te Parurura'a e o te mau Pere'o'o no te mau tahua ravera'a 'ohipa rarahi. 'Are'a te 'initi o te mau pere'o'o na'ina'i, ua 'otohe ia  0,1 %.

 

 

Nominora'a i te Totaiete Tivira Toro'a 'aravihi  « Piha na te mau 'Uitie no te Ture  Despoir-Buttard »

 

I te 2007, ua ha'amauhia na ho'e Piha 'Uitie no te Ture i Taravao e te Paruru ra o Jean-Yves Despoir, 'Uitie mana. Ua ha'amau mai 'oia ho'e Totaiete Tivira Toro'a 'aravihi no te mau 'Uitite no te Ture i fa'ahitihia'tu na no taua Totaiete ra e o Taharaura Buttard vahine, no te fa'atauira'a i taua Piha toro'a ra na te Totaiete i fa'ahitihia'tu na. I muri a'e i te mana'o o te 'Auvaha Ture Rahi, ua rave mai nei te 'Apo'ora'a a te mau Fa'aterehau i te nominora'a i te Totaiete Tivira Toro'a 'Aravihi  « Te Piha Toro'a a te mau 'Uitie no te Ture  Despoir-Buttard » e tei au ana'e mai ei mau 'Uitie no te Ture autotaiete.

 

 

Nene'ira'a i te numera matamua no te ha'aputura'a o te mau 'a'ai tatarahia a te Piha no te Ta'ere e no te Faufa'a Tupuna piihia « Nau ’ā’ai nō te mau Ta’amotu »

 

Te ha'aputu nei te tuha'a no te mau peu tumu parauparau vaha a te Piha no te Ta'ere e no te Faufa'a Tupuna, a rave rahi mau matahiti i teie nei i piha'iiho i te mau ta'ata e mau ra i te mau 'ite tumu, te mau 'a'amu, te mau parau mo'e e te mau 'a'ai no Porinetia farani.  No te paturu i te nene'ira'a i te mau tapura 'ohipa fa'ahi'ora'a na roto i te reo porinetia parauparau noahia i roto noa i te ho'e totaiete, ua hina'aro te Fa'aterehau no te Ta'ere e ia nene'ihia ho'e ha'aputura'a o te nehenehe e horo'a i te reira mau 'ite maramarama i roto i te huira'atira. 18 rahira'a 'a'ai no te mau motu no Totaiete ma, no Tuamotu ma, no Tuha'apae ma e no Matuita ma to roto i taua ha'aputura'a 'a'ai matamua ra.

 

No reira, e papa'i fa'ahouhia te mau 'a'ai na roto i te reo porinetia parauparau noa hia i roto i te totaiete : tahiti, mihiroa (pa'umotu) e matuita, e 'ape'ehia e te ho'e papa'ira'a na roto i te reo farani e te reo peretane. E tatara ato'ahia te parau no te ta'ata papa'i 'a'ai, no te mau tatararaa no ni'a ihoa i te parau no te iho hiro'a fenua, no te 'a'amu, fa'arava'ihia atu a na roto i te ho'e tatarara'a ia au i te mau tapa'o.

 

Na te reira mau tuha'a e tauturu i te ta'ata tai'o 'api a tahi ra a tai'o ai, o te nehenehe ato'a e 'iteahia mai te tahi hoho'a papa'i o te 'iriti mai i te parau no te fanaura'a o te mau ra'au tanu mai te huru o te tino ta'ata ia au i te tenete tahiti. Na te tahi è atu ia hoho'a papa'i e fa'a'ite mai i te ti'ara'a o te marae, i roto i te tatarara'a e te fa'ahope'ara'a tahiti o te 'iritihia mai na roto i te fa'ati'ara'a parauparau vaha e o te hamanihia mai na e rave rahi feia papa'i. E nehenehe te ta'ato'ara'a e tai'o, e mea ta'a-è teie ha'aputura'a 'a'ai i to tahito atura mau nene'ira'a a te Piha no te Ta'ere e no te Faufa'a Tupuna, « te mau pu'eparau no te 'ihi hiro'a fenua porinetia  », o te tano te mau mea i roto na te mau ta'ata tai'o maramarama.

 

Nene'ihia i Porinetia farani, e 2 000 rahira'a numera, e 'operehia te ha'aputura'a 'a'ai ma te tamoni 'ore na roto i te mau fare ha'apiira'a  no Tahiti e no te mau Motu ( e 600 rahira'a numera o tei fa'ata'ahia na te Fa'aterera'a Rahi o te mau Ha'apiira'a e o te Ha'apiira'a) e o te vai matara noa i roto i te mau fare ho'ora'a puta a te hau. E vai oraora puai noa te fa'ati'ara'a parauparau vaha. E ha'afaufa'a teie puta ia'na e e ha'afaufa'a ato'a 'oia i te ha'apararera'a i te mau reo, te mau ti'aturira'a e te mau peu tumu porinetia, o te papa'epa'e nei i ta tatou faufa'a tupuna imateria.